Kręci Ci się w głowie po wstaniu, masz mroczki przed oczami albo nagle robi Ci się słabo? Niskie ciśnienie może być niegroźną cechą organizmu, ale czasem sygnalizuje odwodnienie, działanie leków lub poważny problem zdrowotny. Wyjaśniam, jak rozpoznać niedociśnienie, co zrobić w chwili pogorszenia samopoczucia i kiedy potrzebna jest pilna pomoc.
Najważniejsze zasady przy spadku ciśnienia
- Wynik poniżej 90/60 mmHg nie zawsze oznacza chorobę, szczególnie gdy nie powoduje żadnych dolegliwości.
- Zawroty głowy, osłabienie, zaburzenia widzenia i omdlenie to sygnały, których nie należy ignorować.
- Przy nagłym pogorszeniu samopoczucia usiądź lub połóż się, najlepiej z uniesionymi nogami.
- Nie odstawiaj samodzielnie leków i nie zwiększaj gwałtownie ilości soli bez konsultacji.
- Ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie lub brak prawidłowego oddechu wymagają telefonu pod numer 112 lub 999.
Kiedy wynik oznacza niedociśnienie
Za umowną granicę niedociśnienia tętniczego często przyjmuje się wartość poniżej 90/60 mmHg. To jednak nie jest samodzielna diagnoza. Jeśli ktoś ma takie wyniki od lat, czuje się dobrze i normalnie funkcjonuje, samo wskazanie na ciśnieniomierzu zwykle nie wymaga leczenia.
Znaczenie ma przede wszystkim połączenie wyniku z objawami. Ja zwracam uwagę nie tylko na pojedynczy pomiar, lecz także na to, kiedy pojawia się osłabienie, czy problem powtarza się po wstaniu i czy wartości są wyraźnie niższe niż zwykle.
| Sytuacja | Co może oznaczać |
|---|---|
| Wynik poniżej 90/60 mmHg bez objawów | Indywidualna cecha organizmu lub naturalnie niższe ciśnienie |
| Nagły spadek po wstaniu | Niedociśnienie ortostatyczne, czyli zaburzenie reakcji organizmu na zmianę pozycji |
| Niskie wartości z omdleniem, dusznością lub bólem w klatce | Możliwy stan wymagający pilnej oceny medycznej |
Niepokój powinien wzbudzić również nagły spadek względem codziennych wartości. Dla osoby zwykle mającej 120/80 mmHg wynik 90/60 mmHg po biegunce, wymiotach albo krwawieniu może mieć zupełnie inne znaczenie niż podobna wartość u zdrowej osoby, która zawsze miała niskie ciśnienie.
Objawy, których nie należy bagatelizować
Najczęstsze dolegliwości to zawroty głowy, uczucie pustki w głowie, osłabienie i mroczki przed oczami. Mogą pojawić się także nudności, zimne poty, bladość, kołatanie serca, niewyraźne widzenie, senność albo trudność w skupieniu uwagi.
Charakterystyczne jest pogorszenie po szybkim podniesieniu się z łóżka lub krzesła. Taki stan określa się jako niedociśnienie ortostatyczne. U części osób podobne objawy występują po obfitym posiłku, zwłaszcza gdy organizm musi skierować więcej krwi do układu trawiennego.
Kiedy trzeba wezwać pomoc
Telefon pod numer 112 lub 999 jest właściwą reakcją, gdy spadkowi ciśnienia towarzyszą:
- utrata przytomności, która nie mija szybko, albo narastające splątanie,
- ból w klatce piersiowej, duszność lub bardzo nierówne bicie serca,
- zaburzenia mowy, opadnięcie kącika ust albo nagłe osłabienie jednej strony ciała,
- zimna, blada, spocona skóra i wyraźne pogorszenie stanu ogólnego,
- podejrzenie silnego krwawienia, odwodnienia lub reakcji alergicznej,
- brak prawidłowego oddechu.
W takich sytuacjach nie próbuję tłumaczyć wszystkiego „zwykłym niskim ciśnieniem”. Objawy mogą wskazywać na wstrząs, zaburzenia rytmu serca, udar albo zawał, a szybka reakcja ma większe znaczenie niż kolejny pomiar wykonany w pośpiechu.
Co zrobić, gdy nagle robi się słabo
Najważniejsze jest zapobieżenie upadkowi. Usiądź albo połóż się, a jeśli możesz, unieś nogi wyżej niż tułów. Nie próbuj iść do łazienki, położyć się do łóżka ani „rozchodzić” zawrotów głowy, bo właśnie wtedy łatwo o uraz.
Jeśli jesteś przytomny i możesz bezpiecznie połykać, wypij powoli szklankę wody. Przy odwodnieniu pomocne mogą być płyny zawierające elektrolity, zwłaszcza po intensywnym poceniu, biegunce lub wymiotach. Nie podawaj niczego doustnie osobie nieprzytomnej, splątanej albo mającej trudności z połykaniem.
Przy typowym stanie przedomdleniowym można napiąć mięśnie nóg i pośladków, skrzyżować nogi albo mocno ścisnąć dłonie. Takie manewry mogą pomóc, gdy przyczyną jest reakcja wazowagalna lub ortostatyczna, ale nie stosuje się ich przy bólu w klatce piersiowej, objawach udaru lub nasilającej się duszności.
Co zrobić przy omdleniu drugiej osoby
- Sprawdź, czy miejsce jest bezpieczne i czy poszkodowany reaguje.
- Jeśli oddycha i doszło do krótkiego omdlenia, ułóż go na plecach oraz unieś nogi.
- Kontroluj oddech i nie podawaj jedzenia ani picia osobie nieprzytomnej.
- Jeżeli nie odzyskuje przytomności, ma nieprawidłowy oddech lub pojawiają się alarmujące objawy, wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999.
Gdy osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, a nie ma wskazań do pozostawienia jej na plecach, należy ułożyć ją w pozycji bezpiecznej i stale obserwować. Brak prawidłowego oddechu oznacza konieczność rozpoczęcia resuscytacji zgodnie z poleceniami dyspozytora.
Najczęstsze przyczyny obniżonego ciśnienia
Powodem może być coś prostego, na przykład zbyt mała ilość płynów, upał, gorączka, biegunka, wymioty albo długie stanie w jednym miejscu. Ryzyko rośnie również po alkoholu, przy niedostatecznym jedzeniu i po intensywnym wysiłku.
Drugą grupę stanowią leki. Spadki mogą wiązać się między innymi z preparatami stosowanymi w nadciśnieniu, chorobach serca, depresji czy chorobie Parkinsona. Jeśli objawy zaczęły się po włączeniu nowego leku albo zmianie dawki, trzeba omówić to z lekarzem, ale nie wolno samodzielnie przerywać terapii.
Powtarzające się dolegliwości mogą też towarzyszyć anemii, cukrzycy, chorobom serca, zaburzeniom tarczycy lub niewydolności nadnerczy. U osób starszych znaczenie mają także zaburzenia układu nerwowego i większa podatność na odwodnienie.
Przeczytaj również: Gorączka 40°C - Kiedy to alarm? Bezpieczne obniżanie temperatury
Nie każde osłabienie pochodzi od ciśnienia
Zawroty głowy mogą wynikać również z niskiego poziomu glukozy, problemów z błędnikiem, infekcji, migreny, anemii albo działań niepożądanych leków. Dlatego nie traktuję domowego pomiaru jako odpowiedzi na wszystko. Wynik trzeba zestawić z objawami, chorobami i okolicznościami, w których problem się pojawił.
Jak prawidłowo sprawdzić ciśnienie w domu
Pomiar wykonany zaraz po wejściu po schodach albo podczas rozmowy może wprowadzać w błąd. Przed badaniem odpocznij przez co najmniej 5 minut, usiądź z podpartymi plecami, oprzyj stopy na podłodze i trzymaj ramię na wysokości serca.
Wykonaj dwa pomiary w odstępie około minuty i zapisz oba wyniki wraz z godziną oraz samopoczuciem. Przy nawracających zawrotach można dodatkowo sprawdzić ciśnienie po odpoczynku w pozycji leżącej, a potem po wstaniu. Spadek skurczowego ciśnienia o 20 mmHg lub więcej albo rozkurczowego o 10 mmHg lub więcej po przyjęciu pozycji stojącej wymaga omówienia z lekarzem.
Do domu wybierz aparat z mankietem dopasowanym do obwodu ramienia, najlepiej poddany niezależnej walidacji. Ciśnieniomierz nadgarstkowy bywa wygodny, ale łatwiej uzyskać w nim błędny wynik, gdy ręka nie znajduje się na właściwej wysokości.
Co pomaga na co dzień, a co może zaszkodzić
Najczęściej sprawdza się regularne picie płynów, powolne wstawanie i unikanie długiego stania bez ruchu. Pomagają też mniejsze, częstsze posiłki, łagodne ćwiczenia mięśni nóg oraz odpoczynek po jedzeniu, jeśli właśnie wtedy pojawiają się objawy.
Nie polecam automatycznego leczenia każdego spadku kawą, napojem energetycznym ani dużą ilością soli. Kofeina może krótkotrwale zmienić wynik, ale nie usuwa przyczyny. Z kolei dodatkowa sól może być niewskazana przy niewydolności serca, chorobach nerek lub niektórych postaciach nadciśnienia.
Pończochy uciskowe bywają przydatne przy niedociśnieniu ortostatycznym, zwłaszcza gdy problem nasila się podczas stania. Powinny być jednak właściwie dobrane, a ich stosowanie najlepiej omówić z lekarzem, szczególnie przy chorobach tętnic kończyn.
Do lekarza zgłoś się, jeśli zawroty głowy lub omdlenia wracają, pojawiły się po zmianie leczenia albo utrudniają normalne funkcjonowanie. W zależności od sytuacji potrzebne mogą być badania krwi, elektrolitów, glukozy, hormonów tarczycy, elektrokardiogram i ocena przyjmowanych leków.
Jedna rzecz, którą dobrze zapamiętać przed kolejnym pomiarem
Pojedynczy niski wynik nie mówi jeszcze, czy dzieje się coś groźnego. Największe znaczenie ma nagłość zmiany, obecność objawów i ich nasilenie. Jeśli czujesz, że zaraz zemdlejesz, połóż się i zabezpiecz przed upadkiem, a gdy pojawią się objawy alarmowe, nie czekaj na poprawę i dzwoń pod 112 lub 999.
